چشمانداز تازه در صنعت پتروشیمی ایران/ امید به جهش تولید در گرو تامین پایدار خوراک
با افزایش ظرفیت اسمی پتروشیمی و طرحهای توسعهای در شرکتهایی مانند پتروشیمی پارس، پتروشیمی غدیر و هلدینگ خلیجفارس، نشانههایی از ورود صنعت پتروشیمی ایران به دورهای تازه دیده میشود؛ با این حال تحقق این جهش بدون تامین پایدار خوراک و سرمایهگذاری مستمر ممکن نخواهد بود.
به گزارش اقتصاد پیشتاز، صنعت پتروشیمی ایران در هفتههای اخیر با انتشار برنامههای توسعهای جدید و تغییرات مدیریتی در شرکتهای بزرگ، دوباره در کانون توجه قرار گرفته است. ظرفیت اسمی این صنعت اکنون حدود ۹۶ تا ۱۰۰ میلیون تن برآورد میشود و هدفگذاری شده تا طی چند سال آینده به محدوده ۱۳۰ میلیون تن در سال برسد. بخشی از این برنامهها بر توسعه زنجیره ارزش و کاهش وابستگی به خامفروشی تمرکز دارد؛ اقدامی که میتواند ساختار صادراتی ایران را دگرگون کند.
شرکت ملی صنایع پتروشیمی اعلام کرده که چند پروژه پاییندستی و میاندستی در آستانه بهرهبرداری قرار دارد. در همین راستا، برخی شرکتها مانند پتروشیمی پارس، پتروشیمی غدیر، پتروشیمیهای زیرمجموعه هلدینگ خلیجفارس و چند مجتمع اتانمحور در جنوب کشور، استراتژیهای سال جدید خود را بر تامین پایدار خوراک و تنوعبخشی به محصولات بنا گذاشتهاند. پتروشیمی غدیر نیز همزمان با تغییر مدیریت، عرضه گریدهای جدید PVC را در دستور کار قرار داده که میتواند تنوع محصولات کشور را افزایش دهد.
با این حال، مهمترین مسئلهای که آینده صنعت را تعیین میکند، همچنان «خوراک» است. ارزیابیها نشان میدهد حدود ۲۲ درصد ظرفیت پتروشیمی کشور بلااستفاده مانده که دلیل اصلی آن کمبود خوراک گازی و نوسان در تامین مواد اولیه است. در برخی مقاطع زمستانی، بهویژه در سال گذشته، چندین مجتمع از جمله واحدهایی در عسلویه و ماهشهر با کاهش یا قطع موقت گاز مواجه شدند. این وضعیت باعث شده سرمایهگذاریهای چند میلیارد دلاری در پتروشیمیها به شکل کامل به بهرهبرداری نرسد.
در مقابل، بخش قابل توجهی از برنامههای جدید، تلاش برای کاهش این وابستگی است. بازیابی گاز مشعل و تبدیل آن به خوراک برای واحدهای اتانمحور در اولویت قرار گرفته و در شرکتهایی مانند هلدینگ خلیجفارس و برخی مجتمعهای گازی جنوب کشور پیگیری میشود. همچنین طرحهایی برای افزایش تامین خوراک مایع مانند نفتا و NGL در دست اجراست تا برخی واحدها از اتکای کامل به گاز فاصله بگیرند.
در حوزه مدیریتی نیز تغییراتی در شرکتهایی نظیر پتروشیمی غدیر و برخی واحدهای زیرمجموعه هلدینگ خلیجفارس صورت گرفته که به گفته مدیران، با هدف افزایش بهرهوری و ایجاد انضباط مالی انجام شده است. برنامههای آموزش مدیران آینده و طرحهای منتورینگ نیز در برخی هلدینگها آغاز شده که نشان از تلاشی ساختاری برای حرفهایسازی مدیریت دارد.
با وجود این تحرکات، کارشناسان تاکید میکنند که صنعت پتروشیمی زمانی وارد «دوره جدید» خواهد شد که تامین پایدار خوراک، سرمایهگذاری مستمر، هماهنگی میان بخشهای نفت، گاز و پتروشیمی و توسعه بازارهای صادراتی همزمان محقق شود. در صورت تحقق این شرایط، مجتمعهایی مانند پتروشیمی پارس، غدیر، نوری، بندر امام و سایر زیرمجموعههای هلدینگ خلیجفارس میتوانند ظرفیتهای بلااستفاده خود را فعال کرده و سهم ایران را در بازار جهانی افزایش دهند. در غیر این صورت، نوسانات خوراک همچنان مانع اصلی رشد خواهد بود.
مریم میری