هدررفت سالانه بیش از ۱۳ میلیارد لیتر سوخت توسط خودروهای فرسوده
از میان عوامل موثر بر ناترازی بنزین همچنان متهم قدیمی یعنی خودروهای فرسوده و پرمصرف نادیده گرفته شده؛ وقتی از هر چهار خودرو یکی فرسوده است که به طور متوسط روزانه حدود ۴ لیتر مصرف مازاد بنزین دارد. خودروهای فرسوده موجب هدررفت سالانه بیش از ۱۳ میلیارد لیتر سوخت و حدود ۹ میلیارد دلار خسارت اقتصادی میشود.
به گزارش اقتصاد پیشتاز، ناترازی بنزین در ایران دیگر یک هشدار کارشناسی یا عدد در گزارشهای رسمی نیست؛ به مسالهای روزمره تبدیل شده که ردش را میشود در صفهای سوخت، فشار مداوم بر پالایشگاهها و حتی بازگشت ایران به جمع واردکنندگان بنزین (معادل ۶ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۴) دید. در میان همه عوامل موثر، یک متهم قدیمی همچنان بیسر و صدا در خیابانها میچرخد که آن هم خودروهای فرسوده و پرمصرف است.
مصرف بنزین در ایران از حدود ۲۶ میلیارد لیتر در سال ۱۳۹۷ به بیش از ۴۵ میلیارد لیتر در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ یعنی روزانه به طور میانگین ۱۲۵ میلیون لیتر و در برخی روزهای امسال تا ۱۴۵ میلیون لیتر. در حالی که رشد طبیعی مصرف بنزین در جهان ۴ تا ۶ درصد است، ایران هر سال حدود ۱۳ درصد افزایش مصرف دارد و سرانه بنزین هر نفر ۳۶۹ لیتر است که ۶۰ درصد بالاتر از میانگین جهانی است.
مشکل اصلی در خودروهاست؛ خودروهایی که به نام تولید ملی عرضه میشوند، به طور متوسط سه برابر استاندارد جهانی سوخت مصرف میکنند و از طرفی از هر چهار خودرو، یک دستگاه فرسوده است. برآوردها نشان میدهد هر خودروی فرسوده به طور متوسط روزانه حدود ۴ لیتر مصرف مازاد بنزین دارد.
خودروهای فرسوده، پرمصرف و آلایندهای که سالهاست وعده اسقاطشان داده شده، اما طرحها بیشتر روی کاغذ ماندهاند تا خیابان.طرحی که قرار بود سالانه نیم میلیون خودرو را از رده خارج کند اما سال ۱۴۰۳ تنها حدود ۱۴۰ هزار خودرو اسقاط شدند. نتیجه این است که خیابانهای ایران هنوز پر از خودروهای پیر، پرمصرف و آلاینده است.
در کنار این واقعیت میدانی، سیاستگذاران انرژی همزمان مسیر افزایش تولید را دنبال کردهاند؛ از کیفیسازی پالایشگاهها تا هدفگذاری برای رسیدن به ظرفیت ۱۳۰ میلیون لیتر تولید روزانه بنزین. اما تجربه سالهای اخیر نشان داده افزایش تولید، بدون مهار مصرف، بیشتر شبیه دویدن روی تردمیل است: انرژی صرف میشود، اما جلو نمیرویم.
آمارهای ستاد نوسازی ناوگان نشان میدهد روند اسقاط در سالهای اخیر صعودی بوده است؛ از حدود ۷ هزار دستگاه در نیمه نخست ۱۳۹۹ تا ۳۰ هزار دستگاه در نیمه نخست ۱۴۰۲. حتی در یک سال گذشته، عدد ۳۵۰ هزار خودروی اسقاطشده ثبت شده که از مجموع اسقاط ۷ تا ۸ سال پس از تصویب قانون هوای پاک هم بیشتر است. اما این اعداد، وقتی کنار حجم واقعی خودروهای فرسوده قرار میگیرند، تصویر دیگری میسازند.
طبق مصوبات، قرار بود سالانه تا ۵۰۰ هزار خودرو اسقاط شود، اما در عمل، تحقق این هدف سالهاست عقب مانده است. نمونه روشن آن سال ۱۴۰۳ است که تنها حدود ۱۴۰ هزار خودرو از رده خارج شد؛ فاصلهای معنادار میان «آنچه تصویب میشود» و «آنچه اجرا میشود». نتیجه این شکاف، سالانه بیش از ۱۳ میلیارد لیتر سوخت هدررفته و حدود ۹ میلیارد دلار خسارت اقتصادی است؛ رقمی که در شرایط ناترازی، نمیتوان آن را نادیده گرفت.
ناترازی بنزین مساله یک وزارتخانه یا یک بخش خاص نیست. از صنعت خودرو و سیاستگذاری حملونقل شهری تا الگوی قیمتگذاری سوخت، همه در این معادله نقش دارند. اما تا زمانی که اسقاط خودروهای فرسوده بیشتر روی کاغذ پیش برود تا در خیابان، هر لیتر بنزین اضافهای که تولید یا وارد میشود، پیشاپیش مصرف شده است. اسقاط دیگر یک گزینه سیاستی نیست؛ یک ضرورت فوری است.
منبع: انرژی پرس