احمد جانجان: تا وقتی کسری بودجه از جیب بانک مرکزی و پایه پولی تامین میشود، نرخ ارز لنگر تورم است
در حالی که نرخ ارز در سطوح جدیدی قرار گرفته است، بررسی دیدگاههای کارشناسی نشان میدهد ریشه تحولات بازار دلار را باید در ساختارهای بودجهای، شیوه سیاستگذاری ارزی و نحوه مواجهه با تورم جستوجو کرد؛ عواملی که مسیر آینده این بازار را نیز تعیین میکنند.
احمد جانجان، کارشناس اقتصادی، با اشاره به افزایش نرخ دلار به محدوده ۱۲۸ هزار تومان به اقتصاد پیشتاز گفت: رسیدن نرخ ارز به این سطح نه یک حادثه است و نه غافلگیری؛ بلکه نتیجه طبیعی چندین سال سیاستگذاری غلط، چندنرخی بودن ارز، سرکوب قیمتها و بیانضباطی مالی است. بازار ارز امروز صرفاً در حال قیمتگذاری واقعیت انباشتهشده اقتصاد ایران است.
وی با تاکید بر ناکارآمدی مداخلات دستوری در بازار ارز بیان کرد: اگر دولت بخواهد با دستور، تهدید، تزریق مقطعی منابع یا فضاسازی رسانهای نرخ ارز را پایین بیاورد، تنها فنر بازار را فشردهتر میکند و هزینه جهشهای بعدی را افزایش میدهد.
جانجان در تشریح الزامات سیاستگذاری واقعی ارزی اظهار کرد: نخستین گام، پایان دادن به توهم ارز چندنرخی است. ارز ترجیحی، نیمایی، توافقی و مسافرتی در عمل چیزی جز رانت، فساد و تخریب اعتماد عمومی نیست. تا زمانی که یک دلار چند قیمت داشته باشد، هیچ سیاست ارزی موفق نمیشود.
کسری بودجه، موتور اصلی جهش دلار
این کارشناس اقتصادی با ارائه مثالی از بازار کالاهای اساسی افزود: قیمت ذرت در ایران با وجود تخصیص ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی به حدود ۵۱ هزار تومان رسیده است در حالی که همین کالا در بنادر روسیه و اوکراین با دلار آزاد بهمراتب ارزانتر تمام میشود. این اختلاف قیمتها ناشی از هزینههای اضافی، رانتها و ناکارآمدیهای داخلی است که در نهایت بار آن بر دوش مصرفکننده قرار میگیرد.
جانجان دومین محور اصلاحات را انضباط مالی واقعی دانست و گفت: تا زمانی که کسری بودجه از طریق بانک مرکزی، افزایش پایه پولی و تزریق نقدینگی از شبکه بانکی تأمین میشود، نرخ ارز به لنگر تورم تبدیل خواهد شد و نمیتوان آن را یک متغیر مستقل دانست.
وی در ادامه با انتقاد از رویکردهای سختگیرانه نسبت به صادرکنندگان اظهار کرد: بازگشت ارز صادراتی باید بر مبنای منطق اقتصادی باشد. صادرکنندهای که مجبور به عرضه ارز زیر قیمت بازار شود یا صادرات را متوقف میکند یا ارز را بازنمیگرداند؛ موضوعی که تجربه هفت سال اخیر آن را بهروشنی نشان داده است.
این کارشناس اقتصادی بازسازی اعتماد را مهمترین عامل ثبات بازار ارز عنوان کرد و افزود: بازار ارز بیش از هر چیز به اعتماد به قواعد، ثبات تصمیمگیری و پیشبینیپذیری سیاستهای پولی بهویژه از سوی بانک مرکزی واکنش نشان میدهد.
دلار در مسیر ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار تومان
جانجان با ارائه برآورد خود از آینده بازار ارز تصریح کرد: نرخ ارز ممکن است بهصورت اسمی در مقاطعی کنترل شود، اما بهصورت واقعی، دلار در مسیری بالاتر از تورم داخلی حرکت خواهد کرد. برآورد من این است که تا پایان سال ۱۴۰۴، نرخ ارز بهخاطر تورم مزمن، رشد نقدینگی، کسری بودجه ساختاری و نبود لنگر معتبر سیاستی در کانال ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار تومان تثبیت شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر اصلاحات واقعی و نه صرفاً گفتاردرمانی آغاز شود، بازار حتی پیش از مشاهده آثار عملی اصلاحات واکنش مثبت نشان خواهد داد در غیر این صورت، دلار تنها یک خبر بد نیست، بلکه پیام صریح اقتصاد ایران است.