حاجیلنگری، اقتصاددان: تکنرخی شدن ارز در اقتصاد تحریمزده کارکرد ندارد
محمدامین حاجیلنگری اقتصاددان حوزه بانکی و ارزی در گفتوگو با اقتصاد پیشتاز، درباره سیاست حذف ارز ترجیحی و پیامدهای نظام ارزی کشور گفت: ما در واقع با ۲ نوع نظام قیمتی در اقتصاد مواجه هستیم؛ در نظام اول، قیمت کالاها در داخل کشور بر اساس قیمتهای جهانی و ضربدر نرخ ارز آزاد تعیین میشود. در این نظام، ارزش پول ملی عملاً وابسته به دلار است و همه قیمتهای داخلی تحت تأثیر نوسانات بازار ارز قرار میگیرد.
او افزود: این نظام در شرایط عادی شاید مشکل خاصی ایجاد نکند، اما در شرایط تحریمی که دولت قادر به کنترل نرخ ارز نیست، منجر به تورم مداوم میشود، زیرا همه قیمتها به دلار وابستهاند و با هر افزایش نرخ ارز، موج جدیدی از گرانی ایجاد میشود.
این اقتصاددان تصریح کرد: در مقابل، نظام دوم قیمتی وجود دارد که در آن قیمت کالاها و خدمات بر اساس پول ملی تعیین میشود و وابستگی به نرخ ارز خارجی ندارد. در چنین سیستمی، استقلال پول ملی حفظ میشود و اقتصاد در برابر شوکهای ارزی مقاومتر است. ما باید به سمت همین نظام حرکت کنیم؛ نظامی که در آن قیمتها بر پایه ریال و ساختار تولید داخلی تعیین شود، نه بر پایه نرخ ارز بازار آزاد.
لنگری با اشاره به خطرات نظام ارز تکنرخی گفت: وقتی ما به سمت ارز تکنرخی میرویم، عملاً همه قیمتهای داخلی را به قیمت دلار گره میزنیم. در نتیجه، هر تغییر در نرخ ارز مستقیماً به تورم داخلی منجر میشود. برای جلوگیری از این وضعیت، باید نرخهای متفاوتی برای ارز در تجارت کالاهای مختلف در نظر بگیریم.
او افزود: برای هر نوع تجارت، چه صادرات و چه واردات، باید نرخ ارز جداگانهای تعریف شود. مثلاً صادرات محصولات اساسی یا واردات کالاهای ضروری نباید با همان نرخی انجام شود که برای کالاهای لوکس یا غیرضروری تعیین میشود. مبنای این تفاوت باید قیمتهای ریالی داخل کشور و نظام هدفگذاری قیمتی بر اساس ریال باشد، نه نرخ دلار جهانی.
این اقتصاددان توضیح داد: ما باید نظام بازار آزاد ارز را به یک نظام تأمین و تخصیص تبدیل کنیم؛ یعنی به جای آنکه بازار ارز آزاد داشته باشیم، سازوکاری طراحی کنیم که در آن ارز بر اساس نیازهای کشور و نوع کالا تخصیص یابد. صادرکنندگان موظف باشند ارز خود را بازگردانند، اما نرخ تسعیر آن بر اساس نوع کالا و نیاز کشور متفاوت باشد. در واردات نیز همین قاعده باید اجرا شود.
او تأکید کرد: اگر بخواهیم قیمت دلار را تثبیت کنیم و نظام تکنرخی ارز داشته باشیم، ناچار خواهیم بود قیمت کالاهای داخلی را دائماً بر اساس نرخ دلار تغییر دهیم؛ این یعنی دلاریزه شدن اقتصاد و از بین رفتن استقلال پول ملی. در حالیکه اگر نرخهای ارزی متنوع داشته باشیم، میتوانیم ارزش ریال را از وابستگی به دلار جدا کنیم.
لنگری با اشاره به شرایط تحریمی کشور گفت: نظام تکنرخی ارز در اقتصاد تحریمزده عملاً کارکرد ندارد، چون منابع ارزی محدود و غیرقابل پیشبینی است. در چنین شرایطی، باید تجارت کشور برنامهریزیشده باشد؛ بدانیم چه کالاهایی را به چه مقدار و با چه قیمتی صادر میکنیم و چه کالاهایی را وارد میکنیم و تا چه حد ضروریاند. همچنین باید مشخص شود ارز تخصیصی به هر کالا با چه هدفی و در چه سطحی از قیمتگذاری مصرفکننده نهایی توزیع میشود.
او در پایان خاطرنشان کرد: نظام ارزی تکنرخی نهتنها به ثبات پول ملی کمک نمیکند، بلکه بهطور طبیعی قیمتها را به نرخهای بینالمللی گره میزند. اگر هدف ما حفظ استقلال اقتصادی و مهار تورم است، باید به سمت نظام چندنرخی و هدفمند ارز حرکت کنیم.