سعید نوریکرم: سه نرخی شدن بنزین بدون توسعه زیرساختها نتیجه نمیدهد
در حالی که طرح سهنرخی شدن بنزین با هدف مدیریت مصرف مطرح شده، برخی کارشناسان هشدار میدهند اجرای آن بدون توسعه زیرساختها ممکن است به افزایش مصرف و تداوم استفاده از خودروهای فرسوده منجر شود.
سعید نوریکرم کارشناس انرژی در گفتوگو با اقتصادپیشتاز در خصوص سه نرخی شدن قیمت بنزین بیان کرد: بر اساس مصوبه سه نرخی شدن قیمت بنزین و با هدف لزوم استفاده حداکثری از کارت سوخت شخصی و جلوگیری از افزایش واردات بنزین، سهمیههای بنزین با نرخهای اول و دوم یعنی ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومان برای اغلب خودروها بدون تغییر حفظ شده است. همچنین از نیمه دوم آذر ۱۴۰۴، نرخ سوختگیری با کارت اضطراری جایگاهها معادل حداقل ۱۰ درصد قیمت خرید بنزین از پالایشگاه و در حدود ۵۰۰۰ تومان تعیین میشود؛ نرخی که در عمل به عنوان نرخ سوم شناخته خواهد شد.
او ادامه داد: در بخش دیگری از این سیاست، سهمیه یارانهای خودروهای دولتی (بهجز آمبولانسها)، خودروهای مناطق آزاد، خودروهای خارجی وارداتی و خودروهای نوشماره داخلی حذف شده و این گروهها صرفاً مشمول سهمیه با نرخ سوم قرار گرفتهاند. هدف این اقدام، هدایت یارانه به سمت مصرف روزمره خانوارها عنوان شده است. همچنین مالکان دارای بیش از یک خودروی شخصی بنزینسوز، تنها برای یک خودرو از سهمیه نرخهای اول و دوم بهرهمند میشوند و سهمیه باقی خودروها با نرخ سوم محاسبه خواهد شد.
نوریکرم با اشاره به آثار جانبی این سیاست گفت: نکته مهم و کمتر مورد توجه این است که حذف سهمیه یارانهای برای خودروهای نوشماره داخلی میتواند بهطور ناخواسته موجب ترویج استفاده از خودروهای مستهلک و پرمصرف شود. وقتی مالکان خودروهای جدید از یارانه بنزین محروم میشوند، اما خودروهای با فناوری قدیمی و مصرف سوخت بالا همچنان یارانه دریافت میکنند، پیام سیاستی معکوسی به بازار ارسال میشود و انگیزه نوسازی ناوگان کاهش پیدا میکند؛ موضوعی که با اهداف کاهش مصرف سوخت، کاهش آلودگی هوا و ارتقای بهرهوری ناوگان در تضاد است.
او درباره برنامههای تکمیلی در حوزه سوخت افزود: مصوبه جدید بخشی را نیز به تنوعبخشی سبد سوخت اختصاص داده است. وزارت نفت مکلف شده روند تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانهسوز را مطابق مصوبه شورای اقتصاد تسریع کند و از ابتدای بهمن ۱۴۰۴ سهمیه نرخ دوم خودروهای دوگانهسوز به نصف کاهش یابد تا استفاده از CNG جذابتر شود. این سیاست با هدف کاهش وابستگی به بنزین، بهبود امنیت انرژی و کاهش انتشار آلایندهها طراحی شده است.
این کارشناس انرژی تصریح کرد: در عین حال باید تأکید کرد که هیچیک از این اقدامات در صورت اجرا بهصورت منفرد اثرگذاری لازم را نخواهد داشت. سیاستهای قیمتی و غیرقیمتی تنها زمانی نتیجهبخش خواهند بود که بهطور همزمان، هماهنگ و مکمل یکدیگر بهکار گرفته شوند. اصلاح قیمت بدون توسعه زیرساختهای استاندارد CNG و LPG، بدون اجرای استانداردهای سختگیرانهتر مصرف سوخت برای خودروسازان، بدون حمایت از تولید خودروهای هیبریدی و موتورسیکلتهای برقی و بدون توسعه حملونقل عمومی پایدار نخواهد بود. در واقع اثرگذاری سیاست قیمتی زمانی محقق میشود که مصرفکننده امکان انتخاب میان سوخت، خودروی کممصرف و حملونقل عمومی کارآمد داشته باشد.
او در پایان تاکید کرد: در چنین شرایطی، معرفی نرخ سوم در قالب طرح پلهای قیمت بنزین را میتوان گامی ضروری در جهت سیاستگذاری تدریجی، قابل مدیریت و کمریسکتر دانست. اگر این رویکرد با مجموعهای از سیاستهای مکمل در حوزه فناوری، استاندارد مصرف و توسعه سبد سوخت همراه شود، میتوان امیدوار بود که در میانمدت ناترازی بنزین و نیاز به واردات آن کاهش یابد و نظام انرژی کشور به سمت پایداری، تابآوری و کارایی بیشتر حرکت کند.