مهدی علیپور: اگر نظام ارزی کشور به سمت تک نرخی شدن حرکت کند میتوان به ثبات اقتصادی نزدیک شد
در وضعیتی که نرخ ارز به یکی از تعیینکنندهترین متغیرهای اقتصادی کشور تبدیل شده و آثار آن از معیشت خانوارها تا تولید، تجارت و سرمایهگذاری را تحت تاثیر قرار داده، دیدگاهها و تحلیلهای متفاوتی درباره نقش سیاستهای ارزی در شکلگیری وضعیت موجود مطرح میشود.
مهدی علیپور، کارشناس ارز، با اشاره به پیامدهای سیاستهای چندنرخی ارزی به اقتصاد پیشتاز گفت: در شرایط فعلی حتی پدیده قاچاق معکوس نیز شکل گرفته است؛ بهگونهای که نهتنها کالاهای غیرضروری، بلکه برخی کالاهای مفید و حتی محصولات کشاورزی از کشور بهصورت قاچاق خارج میشوند که ریشه آن را باید در اختلالات نظام ارزی جستوجو کرد.
وی با تاکید بر لزوم تک نرخی شدن ارز بیان کرد: اگر نظام ارزی کشور به سمت تک نرخی شدن حرکت کند و تالارهای چندگانه ارزی حذف شوند، میتوان به ثبات اقتصادی نزدیک شد. با توجه به شرایط منطقهای، جهانی و تحریمها، کنترل کامل قیمت ارز ممکن نیست، اما با تسهیل صادرات و واردات و باز گذاشتن مسیر فعالیت صادرکنندگان، عرضه و تقاضا میتواند بهصورت طبیعی بازار را تنظیم کند.
او با اشاره به شکلگیری رانت در نظام چندنرخی اظهار کرد: وجود فاصله معنادار میان نرخهای رسمی و بازار آزاد، انگیزههای رانتجویانه ایجاد میکند. وقتی ارز با یک نرخ در سامانهای خاص و با نرخ بالاتر در بازار آزاد معامله میشود، طبیعی است که برخی بدون هیچ فعالیت اقتصادی واقعی صرفاً از این اختلاف قیمت منتفع شوند؛ موضوعی که نمونههای متعددی از آن در سالهای اخیر رسانهای شده است.
علیپور با اشاره به آثار این وضعیت بر سرمایهگذاری افزود: نوسان و چندگانگی نرخ ارز، سرمایهگذاری داخلی و خارجی را با ابهام جدی مواجه کرده است. سرمایهگذار نمیداند بر اساس کدام نرخ باید برنامهریزی کند و آیا در زمان خروج سرمایه میتواند ارزش دارایی خود را حفظ کند یا نه. این بیثباتی باعث شده سرمایهگذاران تمایلی به ورود به بخش تولید نداشته باشند.
در بسیاری از کشورهای دنیا مفهومی به نام کارت بازرگانی وجود ندارد
وی با انتقاد از محدودیتهای تجاری و ساختار کارت بازرگانی تصریح کرد: در بسیاری از کشورهای دنیا مفهومی به نام کارت بازرگانی وجود ندارد و هر شخص حقوقی میتواند متناسب با فعالیت خود واردات یا صادرات انجام دهد. اما در ایران محدودیتهای اداری و مجوزی متعدد، مانعی جدی بر سر راه تجارت سالم ایجاد کرده است. تا زمانی که این ساختار اصلاح نشود، مشکلات ارزی و تجاری پابرجا خواهد بود.
این کارشناس ارز با اشاره به ارتباط تنگاتنگ بازار ارز و نظام بانکی گفت: وقتی بازدهی فعالیتهای غیرمولد مانند خرید ارز، طلا یا مسکن چند برابر فعالیت تولیدی است، طبیعی است که منابع بانکی بهجای حمایت از صنعت، به سمت این بازارها سوق پیدا کند. این چرخه معیوب باعث میشود تولیدکننده حتی با خوشحسابی هم نتواند از تسهیلات بانکی منتفع شود.
علیپور در پایان خاطرنشان کرد: جمع شدن بساط کارتهای بازرگانی و حرکت به سمت تک نرخی شدن ارز، پیششرط اصلاح بسیاری از مشکلات اقتصادی است و بدون این اصلاحات، نه بازار ارز، نه سرمایهگذاری و نه نظام بانکی به تعادل نمیرسد.
مائده مروتی