رشد نرخ دلار آزاد و توافقی؛ فشار تورمی دوباره بر بازار؟
نرخ دلار در ایران طی چند روز اخیر با روند افزایشی همراه بوده است. امروز چهارشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۴، دلار آزاد به حدود ۱۱۲ هزار و ۳۰۰ تومان و دلار توافقی اسکناس به ۷۳ هزار و ۳۱۵ تومان رسید. این رشد کوتاهمدت، ترکیبی از کاهش عرضه، انتظارات تورمی و تحولات بینالمللی است که فشار بر بازار کالاها و معیشت مردم را تشدید میکند.
بازار ارز ایران این هفته شاهد افزایش قابل توجه نرخها بوده است. دلار آزاد امروز به حدود ۱۱۲ هزار و ۳۰۰ تومان رسید و دلار توافقی اسکناس نیز به ۷۳ هزار و ۳۱۵ تومان بالغ شد. نرخ حواله توافقی نیز در محدوده ۷۱ هزار تومان معامله میشود و فاصله قابل توجهی با دلار آزاد دارد.
کارشناسان اقتصادی معتقدند چند عامل اصلی باعث این جهش شده است:
۱. کاهش عرضه ارز صادراتی: برخی صادرکنندگان به بازگرداندن ارز خود تمایل ندارند یا آن را با تأخیر عرضه میکنند، که فشار بر بازار توافقی و انتقال تقاضا به بازار آزاد را تشدید کرده است.۲. افزایش انتظارات تورمی: نگرانی از کسری بودجه، رشد نقدینگی و احتمال افزایش قیمت حاملهای انرژی باعث شده فعالان اقتصادی دلار را بهعنوان دارایی امن خریداری کنند.۳. تحولات بینالمللی و منطقهای: تنشهای ژئوپولتیک و کندی روند مذاکرات اقتصادی به عنوان شوک روانی عمل کرده و انتظارات افزایشی نرخ ارز را تقویت کرده است.۴. فاصله نرخ رسمی و آزاد: نرخ توافقی پایینتر از بازار آزاد است و این اختلاف انگیزه خرید دلار در بازار آزاد را بیشتر کرده است.
پیامدهای این افزایش نرخ شامل بالا رفتن هزینه واردات کالاهای واسطهای و نهایی، فشار تورمی بر خانوارها و دشواری پیشبینی بازار برای تولیدکنندگان است.
تحلیلگران هشدار میدهند اگر عرضه ارز رسمی افزایش نیابد و انتظارات تورمی کنترل نشود، احتمال جهش دوباره دلار آزاد وجود دارد. در چنین شرایطی، دولت باید با افزایش عرضه، شفافسازی تخصیص ارز و مدیریت انتظارات، ثبات بازار را حفظ کند و از تکرار نوسانات شدید جلوگیری کند.