حسین قادری، فعال حوزه صنعت: سیاستگذاری در صنعت پتروشیمی بدون آیندهنگری انجام شده است
حسین قادری کارشناس اقتصادی در گفتوگو با اقتصاد پیشتاز، در خصوص مشکلات صنعت پتروشیمی کشور گفت: چالش اصلی پتروشیمی در ایران، رشد نامنظم و بیبرنامه در بخش بالادست است. دولت در سالهای اخیر در این حوزه حتی فراتر از نیاز کشور و منطقه سرمایهگذاری کرده است، در حالیکه صنایع پاییندستی، تقریباً بدون پیشرفت باقی ماندهاند.
قادری در ادامه افزود: در بخش بالادست محصولاتی تولید شده که در داخل کشور و در بازار خاورمیانه تقاضای قابلتوجهی برای آنها وجود ندارد. میانگین قیمت محصولات بالادستی حدود ۸۰ تا ۹۰ سنت است، در حالیکه اگر همین محصولات به خوراک صنایع پاییندست تبدیل شوند، ارزش افزوده آنها بین پنج تا هفت دلار خواهد بود. این یعنی اشتغال و سود واقعی در پاییندست است، اما سیاستگذاریها تماماً به سمت بالادست رفته است.
او تصریح کرد: در بخش بالادست، به ازای هر یک میلیون دلار سرمایهگذاری تنها یک شغل ایجاد میشود، اما در صنایع پاییندست، به ازای هر یک میلیارد تومان سرمایهگذاری، یک فرصت شغلی شکل میگیرد. بنابراین، غفلت از توسعه پاییندست به معنای از دست رفتن ظرفیت اشتغال و خلق ارزش افزوده است.
او همچنین با اشاره به بازار منطقهای پلاستیک و پلیمر اظهار کرد: در کشورهای اطراف ایران، میزان مصرف پلیمر و پلاستیک سالانه حدود ۱۴۰ میلیارد دلار است، اما سهم ایران از این بازار کمتر از سه درصد است. این در حالی است که ما در تولید مواد اولیهای مانند پلی اتیلن و پلی وینیل کلراید (PET، PVC) از ظرفیت بالایی برخورداریم، اما به دلیل بیتوجهی به صنایع پاییندست، سهمی جدی در بازار نهایی نداریم.
او در ادامه گفت: سرمایهگذاریهای عمده در حوزههایی انجام شده که هم تحریمپذیر هستند و هم ارزش افزوده پایینی دارند. نمونه بارز آن متانولسازی است. امروز قیمت هر تن متانول تقریباً برابر با قیمت هر تن گاز طبیعی است؛ یعنی با وجود صرف منابع، نیروی انسانی و تجهیزات فراوان، محصول نهایی عملاً بدون توجیه اقتصادی است و بسیاری از واحدهای متانولسازی در زیان قرار دارند.
قادری بیان کرد: دولت برای سرپا نگه داشتن این واحدها مجبور به پرداخت یارانه گازی است که در عمل نوعی ارزانفروشی منابع ملی محسوب میشود. در حالیکه اگر زنجیره ارزش متانول تکمیل میشد، میتوانستیم چندین برابر ارزش افزوده ایجاد کنیم. اکنون کشورهایی مانند چین از این ضعف استفاده میکنند؛ متانول ما را با تخفیف زیاد میخرند و در قالب کالا یا محصول نهایی به ما بازمیگردانند.
او در ادامه گفت: میانگین ارزش محصولات پتروشیمی ایران حدود ۴۵۰ دلار به ازای هر تن است، در حالیکه این رقم در کشورهایی مانند آلمان بیش از ۴۰۰۰ دلار است؛ یعنی ۱۰ برابر، ارزش افزوده بیشتر، که این اختلاف نشان میدهد سیاستگذاری در صنعت پتروشیمی ما بدون آیندهنگری و مطالعه انجام شده است.
او در پایان خاطرنشان کرد: برای اصلاح این مسیر، باید از توسعه بیرویه بخش بالادست فاصله بگیریم و تمرکز را بر حمایت از صنایع پاییندستی بگذاریم. صادرات مواد اولیه به جای تولید محصول نهایی، اتلاف سرمایه ملی است. آینده صنعت پتروشیمی ایران در تکمیل زنجیره ارزش و نگاه بلندمدت به اشتغال و ارزش افزوده نهفته است، نه در تکرار تصمیمات پرهزینه گذشته.