سیگنالهای تازه از بازار متانول ایران/ رشد صادرات، رقابت قیمتی و چالشهای پیشِرو
افزایش قابل توجه درآمد برخی شرکتهای متانولی، رشد معاملات صادراتی در بورس انرژی و همزمان هشدار درباره افت حاشیه سود، تصویر چندلایهای از وضعیت امروز صنعت پتروشیمی ایران ارائه میدهد؛ صنعتی که با وجود فرصتهای صادراتی، همچنان با محدودیتهای ساختاری روبهروست.
به گزارش اقتصاد پیشتاز: بازار متانول ایران در هفتههای اخیر با نشانههایی همراه بوده که بهخوبی روندهای آینده این صنعت را ترسیم میکند. از یکسو گزارشهای رسمی از جهش درآمدی شرکتهای بزرگ پتروشیمی ــ بهویژه پتروشیمی زاگرس ــ نشان میدهد که نرخهای صادراتی متانول توانسته بخشی از فشارهای خارجی را جبران کند. زاگرس در سهماهه نخست سال جاری رشد چشمگیر درآمدی را تجربه کرده که مهمترین عامل آن افزایش نرخ فروش متانول در بازارهای منطقهای بوده است. این دادهها نشان میدهد که برخلاف افت قیمت نفت یا محدودیتهای فروش برخی محصولات دیگر، بازار متانول هنوز ظرفیت ارزآوری دارد.
در همین راستا، عرضههای بینالمللی در بورس انرژی نیز پیام دیگری را به بازار مخابره کرده است. عرضههای متانول سبلان با نرخ پایه بیش از ۲۰۰ دلار برای هر تن، نشاندهنده آن است که این محصول همچنان در رینگ صادراتی مشتری دارد و توان رقابت با تولیدکنندگان عمده منطقه، از جمله چین و عربستان، برای ایران حفظ شده است. با وجود تحریمها و هزینههای حملونقل، تداوم این عرضهها نشانهای مثبت از پایداری تقاضا به شمار میرود.
اما تصویر صنعت متانول فقط به این اخبار مثبت محدود نمیشود. برخی گزارشهای تحلیلی داخلی در ماههای اخیر هشدار دادهاند که حاشیه سود واحدهای متانولی نسبت به سالهای گذشته کاهش یافته است. دلیل اصلی این موضوع، شکاف میان قیمت خوراک گاز و سقف قیمتی است که شرکتهای ایرانی در بازار جهانی قادر به فروش با آن هستند. در واقع، اگرچه قیمت متانول در بازار جهانی دچار نوسان شده، اما حاشیه سود شرکتها بیش از حد به شرایط خوراک و محدودیتهای صادراتی وابسته شده است. همین مسئله سبب شده برخی کارشناسان نسبت به توسعه پروژههای جدید متانولی هشدار دهند، زیرا ممکن است حجم عرضه از تقاضا پیشی بگیرد و سودآوری پروژههای تازه کاهش یابد.
از سوی دیگر، رقابت شدید کشورهای منطقه بهویژه عربستان و قطر در حوزه متانول، فشار مضاعفی بر صادرکنندگان ایرانی وارد میکند. این کشورها بهدلیل دسترسی به گاز ارزان و خطوط حملونقل متنوع، میتوانند با قیمتهای پایینتر و شرایط پرداخت بهتر، مشتریان بینالمللی را جذب کنند. در چنین فضایی، ایران ناچار است یا تخفیف ارائه دهد یا روی مشتریان محدودتری حساب کند؛ هر دو راهکار سودآوری را محدود میکنند.
با این حال، کارشناسان معتقدند فرصتهای قابل توجهی نیز پیشروی صنعت وجود دارد. نخست، تنوعبخشی به محصولات پاییندستی متانول ــ از جمله MTO، فرمالدهید، MTBE و سایر مشتقات با ارزش افزوده بالا ــ میتواند ایران را از رقابت صرفاً «قیمتی» خارج کند و ارزش صادراتی کشور را افزایش دهد. دوم، افزایش ظرفیت ذخیرهسازی و نوسازی ناوگان حملونقل میتواند قدرت چانهزنی شرکتهای ایرانی را در بازار بینالملل بیشتر کند. سوم، ایجاد قراردادهای بلندمدت با مشتریان آسیایی، مانند هند و چین، میتواند مسیر صادرات را پایدارتر کند.
در مجموع، بازار متانول امروز در وضعیتی قرار دارد که میتوان آن را «دوگانه» توصیف کرد؛ همزمان فرصتآفرین و تهدیدزا. از طرفی ظرفیت صادراتی و تقاضای بازار وجود دارد و برخی شرکتها توانستهاند از آن سود ببرند. از طرف دیگر، ساختار فعلی صنعت ــ از خوراک تا لجستیک و زنجیره ارزش ــ نیازمند بازنگری است. اگر این اصلاحات صورت بگیرد، پتروشیمی ایران میتواند از موج فعلی تقاضا نهایت بهره را ببرد و جایگاه خود را در بازارهای منطقهای تثبیت کند.