محمد صادق مهرجو: نظام فعلی توزیع یارانهها به شدت غیرهدفمند و ناعادلانه است
در حالی که بازار شایعات درباره افزایش قیمت بنزین داغ شده، تناقض در اظهارنظرها بیش از همیشه دیده میشود؛ برخی از افزایش قیمت و برخی از ثبات آن صحبت میکنند، اما پشت این حرفهای ضد و نقیض، واقعیت بازار چه میگوید؟
محمدصادق مهرجو، کارشناس انرژی، به اقتصاد پیشتاز گفت: در حال حاضر بنزین در ایران سهنرخی است. بخشی از بنزین بهصورت سهمیهای و با قیمتهای متفاوت در اختیار خودروهای سواری قرار میگیرد؛ برای مثال بخشی از سهمیه با نرخهایی مانند ۳۵۰۰ تومان و ۳۰۰۰ تومان عرضه میشود و بنزین عرضهشده در جایگاهها نیز به شکلی است که در بسیاری مناطق قیمت «آزاد» فرضی حدود ۳۰۰۰ تومان ثبت میشود. با این حال، در عمل هزینه نهایی مصرفکننده همیشه همین عدد رسمی نیست و عوامل دیگری به هزینه نهایی میافزایند.
وی افزود: در برخی از مناطق شهری مثل بعضی محلات تهران، خدمات سیار عرضه بنزین وجود دارد که تحت نظارت شرکتهایی هستند که سوخترسانی سیار انجام میدهند؛ اما این خدمات علاوه بر هزینه سوخت، دستمزدی ثابت یا متغیر برای خدمات خود دریافت میکنند. مثلاً ممکن است برای انتقال و تحویل سوخت مبلغی مانند ۵۰ تا ۱۰۰ هزار تومان یا بیشتر بهعنوان دستمزد مطالبه شود؛ بنابراین وقتی هزینه سوخت (مثلاً ۱۰ لیتر با نرخ آزاد محاسبه میشود) به همراه دستمزد حمل جمع زده میشود، قیمت نهایی هر لیتر بنزین برای مصرفکننده به ارقام بسیار بالاتری میرسد — گاهی تا حدود لیتری ۱۳ هزار تومان یا بیشتر.
وقتی «قیمت رسمی» با قبض پیک ترکیب میشود / بنزین سهنرخی عملاً گرانتر از عدد روی کاغذ
مهرجو با اشاره بر اینکه دولت عملاً یارانهای را به مصرفکننده سوخت پرداخت میکند توضیح داد: این یارانهها باعث ایجاد زیانهایی در زنجیره تأمین میشوند؛ از پالایشگاه و شرکت پخش تا بدنه دولت. اگر قیمت تمامشده تولید سوخت در پالایشگاهها را در نظر بگیریم بهندرت با قیمتهای رسمی مصرفکننده مطابقت دارد؛ حتی اگر بسیار خوشبینانه قیمت لیتری ۵ تا ۱۰ هزار تومان را بهعنوان حداقل هزینه تولید فرض کنیم، وقتی دولت آن را با نرخهای بسیار پایینتری در اختیار مردم قرار میدهد، کسری و زیان ایجاد میشود.
او در پایان خاطرنشان کرد: این سؤال مطرح است که چرا یارانه در قالب سوخت به مردم داده میشود و در قالب کالاهای دیگری که مستقیماً به اقشار آسیبپذیر کمک کند نمیدهند؛ مثلاً چرا یارانه به جای سوخت به گوشت، لبنیات یا مایحتاج اساسی تخصیص داده نشود؟ نظام فعلی توزیع یارانهها نیز به شدت غیرهدفمند و ناعادلانه است؛ خانوادههایی که چند خودرو دارند یارانه بیشتری میگیرند، در حالی که خانوارهای بدون خودرو تقریباً از این نوع یارانه بهرهای نمیبرند.
مائده مروتی