علی چاغروند: خطای «ما حقوق میدهیم» در نگاه بنگاهداری
روایت: چند سال پیش در جلسهای که در اتاق بازرگانی ایران برگزار میکردم، یکی از حاضران جملهای گفت که بیاغراق مثل یک چراغ چشمکزن در ذهن من روشن شد: «ما حقوق میدهیم، اما کارمندهای دولت حقوق میگیرند.» گویی پرداختکننده دستمزد «مولد» است و دریافتکننده آن «غیرمولد». لحنش آرام بود، اما گزاره پشتش اثر اقتصادی بزرگی دارد؛ اثری که اگر در ذهن مدیران جا بیفتد، میتواند تحلیلها را از ریل واقعی اقتصاد خارج کند.
واقعیت اقتصاد ایران—و اساساً هر اقتصاد مدرن—این است که ارزش نه در «دریافت یا پرداخت حقوق»، بلکه در کارکرد نهادی و بهرهوری تولید میشود. دولت و بخش خصوصی هر دو به صورتی متفاوت در زنجیره ارزش نقش دارند: دولت با تنظیمگری، زیرساخت، امنیت سرمایهگذاری و سیاستگذاری. بخش خصوصی با ریسکپذیری، نوآوری، بهرهوری و خلق محصول. دستمزد در هر دو حوزه، پرداخت بهای زمان و تخصص نیروی انسانی است، نه نشانهای از «فضیلت اقتصادی» یک طرف بر طرف دیگر.
آن روز در اتاق بازرگانی، سعی کردم توضیح بدهم که این تقابل مصنوعی—حقوقدهنده در برابر حقوقگیرنده—بهظاهر کوچک است، اما در سطح کلان به خطای سیاستی منجر میشود. وقتی مدیران یا فعالان اقتصادی چنین دوگانهای را باور کنند، ذهنشان ناخودآگاه ارزش کار نهادهای دیگر را نادیده میگیرد؛ نتیجهاش تصمیمهایی است که هماهنگی نهادی را فرسوده میکند. چیزی که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد، افزایش هماهنگی است، نه تشدید مرزبندیهای ذهنی.
توصیه کاربردی: در جلسات اقتصادی—چه مدیریتی، چه کارشناسی—هرجا واژههایی میشنوید که دوگانههای کاذب میسازند (مثل «ما خلق میکنیم، آنها مصرف میکنند» یا «ما میدهیم، آنها میگیرند»)، گفتگو را به سمت مفهوم ارزش افزوده، بهرهوری و نقش نهادی برگردانید.