فرشید شکرخدایی: ایران یکی از بازیگران کلیدی بازار پتروشیمی، به دلیل برخورداری یکی از بزرگترین ذخایر گاز طبیعی جهان است
در حالی که صنعت پتروشیمی در سطح جهان بهعنوان یکی از پیشرانهای اصلی رشد اقتصادی در حال تثبیت جایگاه خود است، همزمان مجموعهای از ریسکهای ژئوپلیتیکی، محدودیتهای ارزی و سیاستگذاریهای داخلی، مسیر بهرهبرداری برخی کشورها از این فرصت جهانی را با ابهام و چالشهای جدی مواجه کرده است.
فرشید شکرخدایی، کارشناس صنعت پتروشیمی، با اشاره به روندهای جهانی این صنعت، به اقتصاد پیشتاز گفت: آینده بازار جهانی محصولات پتروشیمی با وجود چالشهای محیطی و اقتصادی، همچنان چشماندازی رو به رشد را نشان میدهد. بر اساس گزارشهای معتبر بینالمللی، بازار جهانی پتروشیمی در بازه ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ با نرخ رشد ترکیبی سالانه ۷.۳ درصدی توسعه خواهد یافت و ارزش آن تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۹۷۳ میلیارد دلار میرسد.
وی افزود: موتور اصلی این رشد، افزایش تقاضا در اقتصادهای نوظهوری مانند چین، هند و ایران است. در این میان، بخش پلیاتیلن نقش پررنگتری دارد؛ بهطوری که تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۲۷ پروژه جدید در این حوزه راهاندازی خواهد شد و ظرفیت تولید جهانی را به شکل محسوسی افزایش میدهد.
پتروشیمی، برنده دوران افول تقاضای نفت
شکرخدایی با اشاره به تغییر الگوی مصرف انرژی اظهار کرد: اگرچه تقاضای جهانی نفت تا سال ۲۰۳۰ به سطحی ثابت و حدود ۱۰۵.۵ میلیون بشکه در روز میرسد، اما بخش پتروشیمی بهواسطه جایگزینی خودروهای الکتریکی با سوختهای فسیلی، مسیر رشد خود را حفظ خواهد کرد و حتی تقویت میشود.
این کارشناس پتروشیمی با اشاره به چالشهای پیشرو گفت: نوسانات اقتصادی، تنشهای تجاری و فشارهای زیستمحیطی برای کاهش مصرف پلاستیکهای یکبار مصرف، از مهمترین تهدیدهای این صنعت محسوب میشود و میتواند رشد بازار پتروشیمی را در دهه آینده تا حدود ۱۲ درصد محدود کند.
مزیت گازی ایران در بازار جهانی پتروشیمی
او درباره جایگاه ایران تصریح کرد: ایران بهعنوان یکی از بازیگران کلیدی بازار پتروشیمی، به دلیل برخورداری از یکی از بزرگترین ذخایر گاز طبیعی جهان، هزینه تولید پایینتری دارد. ظرفیت تولید پتروشیمی کشور تا سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۰۴ میلیون تن رسیده و ایران در همین سال بیش از ۲۴ میلیارد دلار درآمد مستقیم از این صنعت کسب کرده است.
وی ادامه داد: ایران سهم قابلتوجهی از بازار صادرات جهانی را بهویژه در محصولاتی مانند متانول و انواع پلیمرها در اختیار دارد، اما این موقعیت بهشدت تحت تاثیر تحولات ژئوپلیتیکی قرار گرفته است.
شکرخدایی با هشدار نسبت به تنشهای منطقهای گفت: درگیریها و تنشهای ژئوپلیتیکی از جمله تنش میان ایران و اسرائیل، ریسک اختلال در زنجیره تامین را افزایش داده و میتواند جایگاه ایران در بازار جهانی پتروشیمی را تضعیف کند.
تحریمها، شبکههای شبهبانکی و هزینه پنهان صادرات
این کارشناس پتروشیمی با اشاره به اثر تحریمها بیان کرد: تحریمهای بینالمللی منجر به شکلگیری شبکههای شبهبانکی شده که فروش میلیاردها دلار محصولات پتروشیمی را ممکن کرده، اما در مقابل، دسترسی به ارز خارجی را دشوار و صادرات را غیرمستقیم، پرهزینه و کمبازده کرده است.
شکرخدایی افزود: سیاستهای نرخ ارز مدیریتشده و قیمتگذاری یارانهای خوراک، سودآوری شرکتهای پتروشیمی را تحت فشار قرار داده است. نوسانات قیمت نفت خام نیز بهطور مستقیم بر سهام بانکها و سرمایهگذاران این بخش اثر گذاشته و بازدهی آنها را کاهش داده است.
وی تاکید کرد: تغییرات اخیر در سیاستهای وارداتی باعث افزایش تقاضای ارز خارجی و رشد نرخ ارز شده که نتیجه آن افزایش هزینه واردات تجهیزات و مواد اولیه و کاهش حاشیه سود شرکتهای پتروشیمی تا ۱۵ تا ۲۰ درصد بوده است.
وابستگی یارانهای و سرکوب نوآوری
این کارشناس با انتقاد از رویکردهای فعلی اظهار کرد: تمرکز صرف بر کنترل ارزی بدون توجه به ریسکهای خارجی، وابستگی صنعت پتروشیمی به یارانهها را افزایش داده و نوآوری را سرکوب کرده است؛ در حالی که کاهش صادرات نفتی، منابع ارزی کشور را نیز محدودتر کرده است.
شکرخدایی در پایان خاطرنشان کرد: آزادسازی تدریجی نرخ ارز، ایجاد صندوقهای ارزی پایدار برای سرمایهگذاری در فناوریهای سبز، تقویت دیپلماسی اقتصادی برای جذب حداقل ۱۰ میلیارد دلار سرمایه خارجی و توسعه زنجیره ارزش پاییندستی از جمله تولید پلاستیکهای زیستتخریبپذیر، میتواند درآمد صادراتی پتروشیمی ایران را تا ۳۰ درصد افزایش داده و رشد پایدار این صنعت را تضمین کند.