چرخش راهبردی در صنعت پتروشیمی ایران/ عبور از ظرفیتسازی به زنجیره ارزش
صنعت پتروشیمی ایران در آستانه یک چرخش راهبردی قرار گرفته است؛ سیاستگذاران با فاصله گرفتن از رویکرد «افزایش ظرفیت اسمی» اکنون تکمیل زنجیره ارزش، تولید واقعی، تامین پایدار خوراک و توسعه صنایع پاییندستی را در کانون برنامههای جدید قرار دادهاند؛ تغییری که میتواند مسیر سودآوری و سرمایهگذاری این صنعت پیشران را دگرگون کند.
به گزارش اقتصاد پیشتاز و بر اساس گزارشهای منتشرشده، سیاست کلان صنعت پتروشیمی در دولت چهاردهم وارد فاز تازهای شده است. در این رویکرد، به جای تمرکز بر افزایش تعداد مجتمعها و ظرفیتهای اسمی تولید، «بهرهبرداری واقعی از ظرفیتهای موجود» و حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر در اولویت قرار گرفته است. کارشناسان معتقدند این تغییر، پاسخی به چالشهای سالهای اخیر از جمله مازاد تولید برخی محصولات پایه و وابستگی بالا به صادرات مواد نیمهخام است.
یکی از محورهای اصلی سیاست جدید، حل گلوگاه تامین خوراک است. کمبود گاز و مایعات گازی در سالهای گذشته موجب شده بود برخی مجتمعها با ظرفیت کامل فعالیت نکنند. اکنون تاکید بر این است که اجرای طرحهای جدید منوط به تضمین دسترسی پایدار به خوراک باشد؛ رویکردی که میتواند از شکلگیری پروژههای نیمهتمام و غیراقتصادی جلوگیری کند.
همزمان، توسعه زنجیرههای پاییندستی بهویژه در حوزههایی مانند پروپیلن، پلیپروپیلن، محصولات شیمیایی خاص و صنایع تکمیلی پلاستیک در دستور کار قرار گرفته است. هدف از این سیاست، کاهش خامفروشی، افزایش ارزش صادرات و ایجاد اشتغال گستردهتر در داخل کشور عنوان میشود. در همین راستا، بومیسازی فناوری، تولید کاتالیستها و استفاده از توان شرکتهای دانشبنیان نیز بهعنوان ابزار افزایش تابآوری صنعت در برابر تحریمها مورد توجه قرار گرفته است.در حوزه تجارت خارجی نیز رویکرد تازه بر تنوعبخشی به بازارهای صادراتی و کاهش وابستگی به چند مقصد محدود استوار است. تحلیلگران میگویند حرکت به سمت صادرات محصولات نهایی و پیشرفتهتر میتواند درآمد ارزی پایدارتر و حاشیه سود بالاتری برای کشور ایجاد کند.
به باور صاحبنظران، اگر این سیاستها بهطور کامل اجرا شود، صنعت پتروشیمی ایران از یک تولیدکننده مواد پایه به بازیگری موثر در زنجیره جهانی محصولات شیمیایی تبدیل خواهد شد؛ تحولی که نهتنها بر بازار انرژی، بلکه بر بورس، اشتغال صنعتی و رشد اقتصادی کشور نیز اثر قابل توجهی خواهد گذاشت.